บทที่ 1 · บทนำ

ความเป็นมาและความสำคัญ วัตถุประสงค์ ขอบเขตการวิจัย

ความเป็นมาและความสำคัญ

ทรัพยากรน้ำเป็นทรัพยากรที่มีคุณค่าของโลก รวมถึงเป็นปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศ ดังจะเห็นได้ว่ามหานครทั่วโลกมักจะตั้งอยู่ริมฝั่งน้ำ อาทิ มหานครนิวยอร์คอยู่ริมแม่น้ำฮัดสัน และกรุงเทพมหานครตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา

ประเทศไทยระบุในยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี (พ.ศ.2561-2580) "ยุทธศาสตร์ที่ 5 ด้านการสร้างการเติบโตบนคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม" ในเรื่อง "การอนุรักษ์ฟื้นฟูแม่น้ำลำคลองและแหล่งน้ำธรรมชาติทั่วประเทศ" และวิสัยทัศน์ตามแผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี ระบุว่า "ทุกหมู่บ้านมีน้ำสะอาดอุปโภค บริโภค น้ำเพื่อการผลิตมั่นคง บริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน โดยการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน"

เมืองอ่างทองในอดีตมีผู้คนอาศัยอยู่มานานหลายร้อยปี ท้องที่เป็นที่ราบลุ่มลักษณะคล้ายอ่าง ได้รับการหล่อเลี้ยงจากแม่น้ำ 2 สาย คือ แม่น้ำเจ้าพระยา และ แม่น้ำน้อย ซึ่งประชาชนส่วนใหญ่ได้อาศัยทำการเพาะปลูก อุปโภคบริโภค และคมนาคมตลอดมา

ภูมิปัญญาท้องถิ่นจึงเปรียบเสมือนต้นทุนของชุมชนในการนำไปพัฒนาต่อยอด อีกทั้งเครือข่ายทางสังคมทั้งในบทบาทของหน่วยงานภาครัฐและภาคประชาชน สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นพลังทางสังคมที่สำคัญที่จะก่อให้เกิดการอนุรักษ์ทรัพยากร เหมาะสมกับท้องถิ่น โดยคนในท้องถิ่น และเพื่อท้องถิ่นเอง

วัตถุประสงค์ของการวิจัย

  • เพื่อศึกษากลุ่มและเครือข่ายในการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำ และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำในเขตพื้นที่ชุมชนริมแม่น้ำเจ้าพระยา จังหวัดอ่างทอง
  • เพื่อวิเคราะห์รูปแบบภูมิปัญญาท้องถิ่นและฐานข้อมูลท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำของเครือข่ายภาคประชาชน
  • เพื่อพัฒนารูปแบบเครือข่ายทางสังคมในการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำอย่างมีส่วนร่วมบนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น

ขอบเขตการวิจัย

ด้านพื้นที่: เทศบาลตำบลป่าโมก อำเภอป่าโมก · เทศบาลตำบลไชโย อำเภอไชโย · เทศบาลเมืองอ่างทอง อำเภอเมือง จังหวัดอ่างทอง

ด้านประชากร: ประชาชนในพื้นที่ติดแม่น้ำเจ้าพระยา จำนวน 41,863 ครัวเรือน เก็บแบบสอบถาม 430 ชุด ใช้สูตร Yamane (e=0.05)

ด้านเวลา: ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2567 ถึงเดือนมีนาคม 2569 (18 เดือน)

คณะผู้วิจัย: ผศ.ดร.หวานใจ หลำพรม (หัวหน้า) · ผศ.ดร.สุรศักดิ์ โจถาวร · ผศ.ดร.อารีวรรณ หัสดิน · คณะศิลปศาสตร์ มทร.ธัญบุรี · ทุนวิจัย สก.สว. Fundamental Fund ปี 2568 รหัส 207093