บทที่ 2 · แนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง

การอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำ · เครือข่ายทางสังคม · ภูมิปัญญาท้องถิ่น · เทคนิค AIC

💧 การอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำ

หลักการ 3 ประการ (เกษม จันทร์แก้ว, 2553): การใช้แบบยั่งยืน, การฟื้นฟูสิ่งเสื่อมโทรม, และการสงวนของหายาก เพื่อนำไปสู่การสร้างมาตรการและแผนการอนุรักษ์

🌿 ภูมิปัญญาท้องถิ่น

องค์ความรู้ ทักษะที่เกิดจากการสั่งสมประสบการณ์และถ่ายทอดสู่การสืบต่อ จำแนก 5 หมวด: ขนบธรรมเนียม, ภาษา-วรรณกรรม, ศิลปกรรม, การละเล่น-ดนตรี, ชีวิต-ความเป็นอยู่ (วัฒนธรรมแห่งชาติ, 2535)

🤝 เครือข่ายทางสังคม

การรวมตัวของบุคคลที่มีปฏิสัมพันธ์และมีเป้าหมายร่วมกัน มีพัฒนาการ 4 ระยะ: เตรียมกลุ่ม → ก่อตั้ง → ดำเนินกิจกรรม → ขยายตัว (เบญจมาศ อยู่ประเสริฐ, 2554)

🔬 เทคนิค AIC

Appreciation-Influence-Control พัฒนาโดย Ms. Turid Sato และ Dr. William E. Smith จาก ODII นำมาใช้ในไทยโดย TDRI และ PDA เป็นการรวมพลังปัญญาและสร้างสรรค์ร่วมกัน

🌍 งานวิจัยในต่างประเทศ

Yanan Guan et al. (2022): เครือข่ายทางสังคมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเป็นเครื่องมือสำคัญในการอนุรักษ์ระบบนิเวศ · Solène Guenat et al. (2020): การใช้เครือข่ายสังคมเพื่อการจัดการที่ดินยั่งยืน

🇹🇭 งานวิจัยในประเทศไทย

ภัทร ยืนยง และชนิตา รักษ์พลเมือง (2558): เครือข่ายทางสังคมก่อให้เกิดการเรียนรู้รูปแบบใหม่เพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติลุ่มน้ำโขง 4 รูปแบบ

สิ่งที่ยังขาดและโครงการนี้จะเติมเต็ม

🌐

งานวิจัยต่างประเทศ

มีการประยุกต์เครือข่ายทางสังคมเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ (พื้นที่สีเขียว ป่าไม้ ระบบนิเวศ) แต่ยังขาดการศึกษาเครือข่ายทางสังคมกับการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำ

🇹🇭

งานวิจัยในประเทศ

มีการประยุกต์เครือข่ายทางสังคมเพื่อการอนุรักษ์ลุ่มน้ำและภูมิปัญญาท้องถิ่นมาก แต่ยังขาดการประยุกต์เทคนิค AIC มาใช้ในการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำบนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น

🎯 จุดมุ่งหมายของงานวิจัยนี้

ศึกษาการใช้เทคนิค AIC เพื่อพัฒนารูปแบบเครือข่ายทางสังคมในการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำบนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น ศึกษากรณีเครือข่ายภาคประชาชนในเขตพื้นที่ชุมชนริมแม่น้ำเจ้าพระยา จังหวัดอ่างทอง รวมทั้งการนำหลักธรรมะและวิทยาศาสตร์มาสร้างการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ

ข้อมูลพื้นที่วิจัย

274,023
ประชากรจังหวัดอ่างทอง (ปี 2566)
968.37
พื้นที่รวม (ตร.กม.)
6.302
ค่า DO เฉลี่ย แม่น้ำเจ้าพระยา (mg/L) ย้อนหลัง 6 ปี
4.78
ค่า DO เฉลี่ย แม่น้ำน้อย (mg/L) ย้อนหลัง 6 ปี

🌊 แหล่งน้ำสำคัญ

แม่น้ำเจ้าพระยา ไหลผ่านจาก อ.ไชโย → อ.เมืองอ่างทอง → อ.ป่าโมก ระยะทาง ~40 กม. ใช้เพื่ออุปโภค-บริโภค · แม่น้ำน้อย ไหลผ่าน อ.โพธิ์ทอง-อ.วิเศษชัยชาญ ระยะทาง ~50 กม. เป็นแหล่งน้ำสำคัญเพื่อการเกษตร · จัดตั้งเครือข่ายภาคประชาชนเฝ้าระวังคุณภาพน้ำ 10 เครือข่าย และเครือข่ายเยาวชน 10 เครือข่าย